C vitamini neredeyse tamamen sebze ve meyveden gelen bir vitamindir. Türkiye Beslenme Rehberi zengin kaynaklarını bütün taze sebze ve meyveler, turunçgiller, çilek ve üzümsü meyveler olarak sayar.
Aşağıda C vitamininin hangi besinlerde öne çıktığını, pişirmenin onu nasıl etkilediğini ve neden bitkisel demirle birlikte anıldığını rehberlerin cümleleriyle anlatıyoruz.
Hangi besinler taşır
Rehber meyve bölümünde turunçgiller ile çilek, ahududu, böğürtlen, yaban mersini ve karadut gibi orman meyvelerinin ve üzümlerin C vitamininden zengin olduğunu yazar. Vejetaryen beslenme bölümünde C vitamininden zengin besinlere turunçgilleri, brokoliyi, domatesi ve yeşil biberi örnek verir.
Tahıl tarafı ise boştur: rehber tahıllarda C vitamininin hemen hemen olmadığını not eder. Yani ekmek ve pilav bu vitamin için hesaba yazılmaz; C vitamini için günün meyve ve sebze porsiyonlarına bakılır. Kahvaltıya bir mandalina, öğle yemeğine bir kase salata eklemek bu açığı kapatmanın kolay yoludur.
Pişirirken neyi korursun
Rehber vitaminleri yağda ve suda çözünenler olarak ayırır ve C vitaminini suda çözünen grupta sayar. Better Health Channel de bazı vitaminlerin suda çözündüğünü, bu yüzden sebzeleri haşlamayı tercih edenlerin vitaminleri pişirme suyuna kaybettiğini yazar.
Aynı kaynak ızgara, fırın, buhar, sote ya da mikrodalga gibi yöntemlerin vitaminleri ve diğer besin ögelerini genellikle daha fazla koruduğunu, haşlama yapılıyorsa besin taşıyan suyun çorba için saklanmasını önerir. Sebzeyi buharda ya da fırında pişirmek, haşladıysan pişirme suyunu dökmemek bu önerinin mutfaktaki karşılığıdır. Rehber de kuru baklagiller için pişirme sularının dökülmemesini önerir.
Demirle yan yana
Rehber kuru baklagillerin C vitamininden zengin sebze ve meyvelerle tüketildiğinde yapısındaki demir ve kalsiyumun vücutta kullanılmasının arttığını yazar. NHS de vejetaryenlere bitkisel demirin emilimine yardım etmesi için öğüne biraz C vitamini eklemelerini önerir. Mercimek çorbasına sıkılan limon ya da nohut yemeğinin yanındaki biber salatası bu eşleştirmenin örnekleridir.
Bu sayfadaki bilgiler Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; PDF s. 38, 48, 50, 103, 206), Better Health Channel'ın "Food processing and nutrition" sayfasından ve NHS'in "The vegetarian diet" sayfasından alınmıştır.