Demir hem hayvansal hem bitkisel besinlerde bulunur, ama iki tarafın demiri vücutta aynı kolaylıkla kullanılmaz. Türkiye Beslenme Rehberi ette bulunan demirin vücutta kullanılabilirliğinin yüksek olduğunu yazar; NHS de bitkisel besinlerden gelen demirin etten gelene göre daha az emildiğini söyler.
Aşağıda demirin hangi besinlerden geldiğini, bitkisel demiri neyin desteklediğini ve neyin geri çektiğini iki kaynağın cümleleriyle topladık.
Hangi besinler demir taşır
Rehberin mineral tablosu demirin zengin kaynakları olarak kırmızı eti, sakatatı, koyu yeşil yapraklı sebzeleri ve meyveleri sayar. Aynı rehber çocuk beslenmesi bölümünde kuru baklagilleri, kuru meyveleri, pekmezi, tam tahılları ve zenginleştirilmiş tahıl ürünlerini hem olmayan demir kaynakları olarak anar.
NHS'in vejetaryenler için listesi benzer: kuru baklagiller, kuru kayısı gibi kuru meyveler, koyu yeşil sebzeler, tam buğday ekmeği ve unu, demir eklenmiş kahvaltılık gevrekler ve kuruyemişler. Rehber ayrıca süt grubundaki besinlerin demir kaynağı olmadığını hatırlatır.
Bitkisel demiri ne destekler
İki kaynak aynı eşleştirmeyi önerir: bitkisel demir kaynağını C vitamininden zengin bir besinle aynı öğünde ye. Rehber vejetaryen beslenme bölümünde her öğünde C vitamininden zengin bir besin tüketilmesini ister ve turunçgilleri, brokoliyi, domatesi ve yeşil biberi örnek verir; NHS de öğüne biraz C vitamini eklenmesini önerir.
Mercimek yemeğinin yanına domates salatası ya da yemekten sonra bir portakal, bu eşleştirmenin mutfaktaki karşılığıdır.
Neyi geri çeker
Rehber yemekle birlikte içilen çay ve kahvenin demir ve çinko emilimini azalttığını yazar ve bu içeceklerin yemekten 1 saat önce ya da 2 saat sonra içilmesini önerir. NHS de ana öğün sırasında ve hemen sonrasında çay ya da kahve içilmemesini önerir.
Rehber çok yüksek posalı beslenmenin demir, kalsiyum ve magnezyum gibi minerallerin emilimini azaltabileceğini de not eder. Bu, lifi kısmak için değil, dengeyi korumak için yazılmış bir uyarıdır.
Gebelik, çocukluk ya da bir hastalık nedeniyle demir ihtiyacın farklıysa bunu doktorunla ya da diyetisyeninle konuş.
Bu sayfadaki bilgiler Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; PDF s. 39, 44, 97, 100-101, 173, 206) ve NHS'in "The vegetarian diet" ile "The vegan diet" sayfalarından alınmıştır.