Fruktoz, Türkiye Beslenme Rehberi’nin “meyve şekeri” diye andığı tek şeker molekülüdür. Ama aynı molekül tabağa üç farklı yoldan girer: meyvenin kendisiyle, meyve suyu ve balla, ve üreticinin eklediği şurupla.
Aşağıda rehberlerin bu üç yolu nasıl ayırdığını, iki kaynağın nerede aynı, nerede farklı çerçeve kurduğunu ve etikette neye bakılacağını anlatıyoruz.
Fruktoz nereden gelir
Rehber besinlerdeki fruktoz kaynaklarını bal, meyve ve sükroz (çay şekeri) ile yüksek fruktozlu mısır şurubuyla tatlandırılmış yiyecek ve içecekler olarak sayar. Bu şurubun fırınlanmış ürünlerde, tahıllarda, ekmeklerde, konserve meyvelerde, reçellerde, tatlılarda ve meyve sularında yaygın kullanıldığını yazar.
Meyvenin kendisi ile eklenen fruktoz
Rehber fruktozun olumsuz etkilerinin daha çok eklenmiş fruktozdan kaynaklandığını, kaynağı meyve olan fruktozda bu etkilerin görülmediğini ya da alım miktarına bağlı olarak daha az olduğunu yazar. Bunu meyvenin C vitamini, antioksidanlar ve lif içermesine bağlar.
NHS de aynı ayrımı tanım düzeyinde yapar: sütte, meyvede ve sebzede doğal olarak bulunan şeker serbest şeker sayılmaz. Bal, şuruplar ve şekersiz meyve suları ise doğal şeker taşısalar da serbest şeker sayılır. Dünya Sağlık Örgütü'nün tanımı da üretici, aşçı ya da tüketici tarafından eklenen fruktozu ve bal, şurup ve meyve sularında doğal olarak bulunan şekerleri serbest şeker kapsamına alır.
Rehber yine de ölçüyü bırakmaz: doğal fruktozun uygun miktardaki yararını tartışmasız sayarken aşırı tüketilmesinden kaçınılmasını ister ve bölümü, günlük enerjinin %10’undan azının meyve gibi doğal fruktoz kaynaklarından sağlanması cümlesiyle bitirir.
Etikette nasıl görünür
Rehber ambalajlı ürünlerin etiketinde fruktoz ve fruktoz şurubunun, glukoz şurubu ve invert şeker gibi adlarla birlikte o ürünün şeker içerdiğini gösterdiğini yazar. Yani içindekiler listesinde bu adlardan birini görmek, ürüne şeker eklendiği anlamına gelir. Pratikte bütün meyveyi meyve suyuna tercih etmek, bu üç yolu birbirinden ayırmanın en kolay yoludur.
Bu sayfadaki bilgiler Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; PDF s. 36, 49, 112), NHS'in "Sugar: the facts" sayfasından ve Dünya Sağlık Örgütü'nün "Healthy diet" bilgi notundan alınmıştır.