İyot vücudun çok az miktarda ihtiyaç duyduğu bir mineraldir, ama Türkiye için ayrı bir başlıktır: Türkiye Beslenme Rehberi iyot yetersizliğinin Türkiye’de her bölgede endemik bir sorun olduğunu ve besinlerle yetersiz alıma bağlı geliştiğini yazar.
Aşağıda iyodun hangi besinlerden geldiğini ve iyotlu tuz önerisinin tuzu azaltma önerisiyle nasıl birlikte durduğunu anlatıyoruz.
Hangi besinler iyot taşır
Rehberin mineral tablosu iyodun zengin kaynakları olarak deniz ürünlerini, iyotlu tuzu ve mineralden zengin topraklarda yetişen bitkisel ürünleri sayar. Aynı rehber deniz balıklarını iyi bir iyot kaynağı olarak anar ve süt grubunun da iyot içerdiğini yazar.
NHS de kabuklu deniz ürünlerini (karides, midye, kalamar gibi) selenyum, çinko, iyot ve bakır kaynağı olarak sayar. Vegan beslenme sayfasında ise iyodu, beslenme planlanmazsa eksik kalabilecek ögeler arasında anar.
Rehber çocuk ve adolesanlarda Türkiye’de ve dünyada yaygın görülen beslenme sorunları arasında iyot yetersizliğini de sayar. Bu yüzden iyot, okul çağındaki çocuğun tabağı düşünülürken de akla gelmesi gereken bir başlıktır.
Az tuz ve iyotlu tuz birlikte
İki öneri birbirine rakip değildir. Rehber yetişkinlerde tuz alımının günde 5 g'ın altında (sodyum olarak günde 2 g'dan az) tutulmasını isterken aynı paragrafta iyotlu tuz kullanılmasını önerir. Başka bir bölümde tüketilen tuzun azaltılmasını, günlük en fazla 1 tepeleme çay kaşığı ya da 1 silme tatlı kaşığı ölçüsünü verir ve yine iyotlu tuzu ister.
Dünya Sağlık Örgütü de tüketilen bütün tuzun iyotlu olmasını önerir. Yani mutfaktaki ilke basit: tuzu azalt, kullandığın az tuz iyotlu olsun.
Mutfakta neye bakılır
Tuz alırken paketin üzerinde iyotlu olduğunun yazıp yazmadığına bak. Rehber evde iyotlu tuz kullanılmasına özen gösterilmesini ve yemeğin tadına bakmadan tuz eklenmemesini önerir; Dünya Sağlık Örgütü de sağlıklı beslenme bilgi notunda iyot yetersizliğinden kaçınmak için iyotlu tuzu örnek verir.
Tiroit hastalığın varsa ya da gebeysen iyot konusunu doktorunla konuş; bu sayfa genel beslenme bilgisidir.
Bu sayfadaki bilgiler Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; PDF s. 39, 44, 81, 97, 111-112, 172-173, 179), Dünya Sağlık Örgütü'nün "Salt reduction" ve "Healthy diet" bilgi notlarından ve NHS'in "Fish and shellfish" ile "The vegan diet" sayfalarından alınmıştır.