İçeriğe atla
BESLENME REHBERİ

A vitamini ve beta-karoten nereden gelir?

A vitamini hayvansal besinlerden hazır, bitkisel besinlerden beta-karoten olarak gelir. Hangi besinler taşır ve balık karaciğeri yağında neden ayrıca dikkat istenir?

A vitamini tabağa iki yoldan girer. Türkiye Beslenme Rehberi A vitamininin zengin kaynakları olarak karaciğeri, süt ve ürünlerini ve zenginleştirilmiş margarini; A vitamininin ön ögesi olan beta-karotenin kaynakları olarak da havuç, kayısı, ıspanak gibi turuncu ve yeşil yapraklı sebzeleri ve meyveleri sayar.

Aşağıda iki tarafın hangi besinlerde öne çıktığını, yağla ilişkisini ve fazlasının neden ayrıca konuşulduğunu anlatıyoruz.

Hangi besinler taşır

Rehber sebze ve meyvelerin vitaminler bakımından özellikle folat ve A vitamininin ön ögesi olan beta-karotenden zengin olduğunu yazar. Dünya Sağlık Örgütü de A vitamini durumunu iyileştirmek için koyu yeşil yapraklı sebzeleri örnek verir.

Hayvansal tarafta rehber yumurta sarısının demir, A ve B grubu vitaminlerinden zengin olduğunu, süt grubunda A, E ve K vitaminlerinin süt yağında bulunduğunu not eder. Tahıllarda ise A vitamini etkinliği gösteren ögelerin hemen hemen olmadığını yazar.

Yağda çözünen bir vitamin

Rehber vitaminleri yağda çözünenler (A, D, E ve K) ve suda çözünenler (B grubu ve C) olarak iki gruba ayırır. A vitamininin yağda çözünen grupta olması, süt grubunda bir sonucu var: rehber A, E ve K vitaminlerinin süt yağında bulunduğunu ve sütün yağ içeriği azaldıkça bu vitaminlerin konsantrasyonunun da azaldığını yazar. Aynı rehber başka bir bölümde yağsız ya da az yağlı (%1) sütün, tam yağlı sütteki aynı besin ögelerini daha az doymuş yağla sağladığını söyler. İki cümle birlikte okunur: A vitamini için süt grubunun yanında turuncu ve yeşil sebzelere de bakmak anlamlıdır.

Mutfakta bu iki taraf kolayca birleşir: kahvaltıda bir dilim peynir ve bir yumurta, öğlede havuçlu bir salata, akşam ıspanak yemeği, ara öğünde birkaç kayısı. Rehberin saydığı kalemlerin hepsi gündelik besinlerdir.

Fazlası neden konuşulur

NHS balıkların A vitaminini karaciğerlerinde depoladığını, bu yüzden balık karaciğeri yağı takviyelerinin A vitamini yönünden yüksek olduğunu yazar. Yıllar boyunca fazla A vitamini almanın zararlı olabileceğini, besinlerden ve takviyelerden gelen toplamın günde 1,5 mg'ı geçmemesi gerektiğini belirtir.

NHS gebelikte, balık karaciğeri yağı dahil A vitamini içeren takviyelerden kaçınılmasını önerir. Gebeysen ya da gebelik planlıyorsan takviye kullanmadan önce doktorunla konuş.

Bu sayfadaki bilgiler Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; PDF s. 38, 43, 45, 47, 50, 97), NHS'in "Fish and shellfish" sayfasından ve Dünya Sağlık Örgütü'nün "Healthy diet" bilgi notundan alınmıştır.

Bu sayfadaki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez. Kişiye özel beslenme planı yalnızca yetkili bir diyetisyen tarafından hazırlanır. Gebelik, kronik hastalık, düzenli ilaç kullanımı, çocuk beslenmesi veya klinik bir durum varsa plana başlamadan önce hekim ve diyetisyen kontrolü zorunludur.

Bilimsel Kaynaklar →