Bir yemek kaşığı salça kaç kalori?

Domates salçasının her gramı 0,97 kalori taşır: 100 gram 97 kalori eder. Bir yemek kaşığının kaç gram geldiğini ise ne Türkiye Beslenme Rehberi ne de Besin Kütüphanesi yazıyor; bu yüzden bu sayfa kaşık başına tek bir sayı vermiyor.

Kaşık neden tek sayı olarak verilmiyor?

TürKomp'un domates salçası kaydı 100 gramda 97 kalori verir. Gram başına rakam buradan çıkar ve tartısı olan bir mutfakta yeterlidir: 10 gram 9,7, 15 gram 14,6, 20 gram 19,4 kalori eder.

Kaşık ölçüsü ise hiçbir kaynakta tutulmamış. Rehberin Ek 2.1.11 (PDF s. 296-297) tablosu bal, reçel, pekmez, kaymak, krema, tereyağı, fındık ezmesi ve şeker için kaşık karşılığı verir ama salça için bir satırı yok; Besin Kütüphanesi'nin porsiyon kayıtlarında da salça için ölçü bulunmuyor.

Besin Kütüphanesi'nin iki porsiyon listesinde yemek kaşığı kayıtları 9 ile 20 gram arasında değişiyor — silme kaşık tereyağında 9, keten tohumunda 10, sıvı yağda 14, bal ve reçelde 15, badem ezmesinde 16, pekmezde 18, akçaağaç şurubunda ve dolu kaşık şekerde 20 gram. Rehberin kendi Ek 2.1.11 kaşık tablosunda yayılım daha da geniştir; orada yemek kaşığı 8 ile 38 gram arasında değişiyor — silme kaşık tereyağında 8-9, bal ve reçelde 15, silme fındık ezmesinde 15, pekmezde 17-18, dolu kaşık şekerde 20, dolu kaymakta 25, dolu fındık ezmesinde 37-38 gram. Rehberin bu geniş aralığı salçaya taşınırsa bir kaşık 7,8 ile 36,9 kalori arasına düşer — ama bu sayılar salçanın kendi kaydından değil, başka besinlerin kaşık satırlarından gelir ve burada kesin bir ölçü gibi sunulmuyor. Uygulanabilir tek kural, kaşığı bir kez tartmaktır.

Domates salçası ile biber salçası

Besin Kütüphanesi'nde iki salça kaydı var ve ikisi de TürKomp'tan geliyor: domates salçası 100 gramda 97, biber salçası 112 kalori verir. Biber salçasının kaydı domates salçasının üzerinde durur.

Fark karbonhidrat satırında okunur: 100 gramda domates salçası 16,64, biber salçası 23,43 gram karbonhidrat taşır. Protein tersine döner — 4,56'ya karşı 2,44 gram; lif de domates salçasında daha yüksektir, 3,58'e karşı 2,49 gram.

İki kayıt iki ayrı ürünü ölçer ve aradaki farkın nedenini ölçen bir satır kayıtlarda yok. İki sayı da doğrudur, ortalamaları alınmaz; bu sayfa domates salçası kaydını esas alır.

Tencerede salçanın payı ne kadar?

Rehber etsiz sebze yemeklerinde bir porsiyona (150 g) eklenecek yağ miktarını 15 gram olarak yazar (PDF s. 110, basılı s. 86). TürKomp'un sızma zeytinyağı kaydında bu 15 gram 135 kalori eder.

Aynı 15 gram salça ise 14,6 kalori. Yani tencerede yağ, salçanın dokuz katından fazla kalori getiriyor. Salçanın tencereye kattığı enerji, yanında kavrulan yağın yanında pratikte görünmez.

Tencereye giren salça miktarı için kaynak yok, o yüzden burada "bir yemek şu kadar salça alır" denmiyor. Ölçek şudur: 30 gram salça 29,1 kalori eder ve dört kişilik bir tencerede kişi başına 7,3 kalori düşer.

Taze domatesle yan yana

TürKomp'un domates kaydı 100 gramda 19 kalori verir; salça 97. Aynı ağırlıkta salça, taze domatesin beş katından biraz fazla enerji taşır. Lif 1,10'a karşı 3,58 gram, protein 0,89'a karşı 4,56 gram.

Kaç kilo domatesten kaç kilo salça çıktığını veren bir randıman kaydı Besin Kütüphanesi'nde yok; bu yüzden "bir kaşık salça şu kadar domates eder" biçiminde bir çevirme burada yapılmıyor.

Ketçap da ayrı bir kalemdir: TürKomp kaydı 100 gramda 112 kalori ve 25,34 gram karbonhidrat verir — salçanın karbonhidratının bir buçuk katı. İkisini aynı kaşığa koymak yanıltır.

Tuz payı için neden sayı verilmiyor?

Salçanın tuzu, kalorisinden daha sık sorulan bir satırdır ve salamura bir üründe hafife alınamaz. Ama Besin Kütüphanesi'ndeki kayıtlar yalnız enerji, protein, karbonhidrat, yağ ve lif satırlarını taşıyor; sodyum dökümü kayıtlarda yok.

Kaynağı gösterilemeyen sayı bu sitede yazılmaz; bu yüzden burada bir kaşık salçanın kaç miligram sodyum getirdiğine dair bir rakam verilmiyor. Tuzsuz ve tuzlu sürüm farkı ambalajın arkasındaki sodyum satırından okunur.

Bu sayfadaki değerler TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı'ndan, tencereye eklenen yağ ölçüsü Türkiye Beslenme Rehberi'nden (PDF s. 110, basılı s. 86) alınmıştır. Salça için hiçbir kaynakta kaşık ölçüsü bulunmadığı metinde ayrıca söylenmiştir. Değerler temsilîdir; aynı ürünün farklı bir partisi küçük sapmalar gösterebilir.