Su bardağı herkeste aynı mı?

Değil, ve fark küçük değil. Türkiye Beslenme Rehberi bir mutfak araçları kataloğunu incelemiş: bu katalogda su bardaklarının hacmi 200-560 mililitre, çay bardaklarının 85-165 mililitre, evlerde sık sık su bardağı yerine kullanılan meşrubat bardaklarının 160-490 mililitre arasında değişiyor. Bardakla sayılan bir miktar, hangi bardağın sayıldığı bilinmeden okunamıyor.

"8-10 bardak" bu farkla ne ediyor?

Rehber su ve içeceklerden gelmesi gereken payı "8-10 bardak" diye veriyor. Aynı cümlede bu payı toplam sıvının yüzde seksenine bağlıyor ve toplamı, EFSA'nın önerisine dayanarak, yetişkin erkekte 2,5, kadında 2,0 litre olarak veriyor; yüzde seksen, 2000 ve 1600 mililitre ediyor.

Bu iki sayı 8-10 bardağa bölündüğünde bardak başına 160 ile 250 mililitre arası çıkıyor. Rehberin incelediği su bardaklarının küçük ucu bu aralığa oturuyor; 560 mililitrelik bir bardakla sayılan 8 bardak ise 4480 mililitre eder.

Rehber hangi ölçüyü sabit tutuyor?

Kupayı. Rehber uluslararası standart porsiyon araçlarından biri olan 1 kupa, yani 240 mililitre ölçüsünü esas alıyor ve ülkede satılan benzer hacimdeki saplı bir cam bardağın boyutlarını eklerinde tanımlıyor. Kupa, rehberde bütün besin gruplarında standart porsiyonu tanımlamak için kullanılan temel ölçü aracı.

Öteki kaplar kupaya bağlanıyor: küçük kâse 240 mililitre, yani 1 kupa; büyük kâse 480 mililitre, yani 2 kupa; büyük bardak 360 mililitre, yani 1,5 kupa. Süt grubunda bir porsiyon süt 1 kupa, ayran ise 1,5 kupa ya da 1 büyük bardak.

Aynı sorun başka kaplarda da var mı?

Var. Aynı katalogda kâselerin hacmi 130 ile 600 mililitre arasında; rehberin marketlerde incelediği tabaklarda çukur yemek tabaklarının çapı 18-23, düz küçük tabakların 20-22 santimetre. Düz yemek tabaklarına 35 santimetreye ulaşan "supla" diye yeni bir boy eklendiği de saptanmış ve rehber serviste supla tabaktan kaçınılmasını istiyor.

Kaşıkta da sabit bir ölçü yok. Ülkede üretilen yemek kaşıkları firmadan firmaya farklı; rehbere göre yemek kaşıklarının hacmi 35-40 yıl öncekilere göre 15 mililitreden 10-12 mililitreye kadar küçülmüş. "Bir yemek kaşığı" diye verilen bir ölçü de bu yüzden evdeki kaşığa göre değişiyor.

Evdeki bardak nasıl ölçülür?

Rehber, yemek hazırlayan ve servis eden her evde 1 kupa ölçüsünü tanımlayan bir bardağın bulunmasının yararlı olacağını yazıyor. Kâseler için önerdiği yol bardağa da uyuyor: evdeki kabı 1-2 kupa dolusu suyla sınamak.

Bir kez ölçülen bardak sayımı sabitliyor. 240 mililitrelik bir kupayla sayılan 8 bardak 1920, 10 bardak 2400 mililitre eder; evdeki bardak başka bir hacimdeyse sayı ona göre çevrilir.

Çay bardağı neyi değiştiriyor?

Rehberin içecek planı çay ve kahveyi de günlük içeceklerin içinde sayıyor: şeker ve krema eklenmemiş çay ve kahve için planda 0,8 litre yer var. Rehberin incelediği çay bardakları 85-165 mililitre olduğuna göre bu, bardağa göre 4,8 ile 9,4 arasında çay bardağı ediyor. Aynı rehberin yetişkin bölümü ise kafein içeren içeceklerin günlük sıvı hesabına dâhil edilmemesini istiyor; iki satır ayrışıyor.

Plan suyu da ayrıca gösteriyor: günlük toplam 2500-3000 mililitrelik içecek planında su 1,5 litre. Rehber sıvı gereksiniminin öncelikle suyla karşılanmasını istiyor.

Bu sayfadaki bardak ve kap hacimleri, sıvı payları ve içecek planı Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, Bölüm 2.1, 2.2.7 ve 10.2.1, Ek 2.1.1) alınmıştır.