Şeker ilavesiz yazan ürün şekersiz mi?

Hayır. "Şeker ilavesiz" beyanı ürüne şeker eklenmediğini söyler, ürünün şeker içermediğini değil. Meyvenin, sütün ya da tahılın kendi şekeri yerinde durur ve etiketin "şekerler" satırında görünür. Rehberin beslenme beyanları tablosu beyanın koşulunu ve yanına yazılacak ibareyi birlikte veriyor.

Beyanın koşulu tam olarak ne?

Türkiye Beslenme Rehberi'nin beslenme beyanları tablosunda "İlave şeker içermez / Şeker ilavesiz" satırı şöyle yazılı: gıdada herhangi bir mono- veya disakkarit veya tatlandırma özelliği için ilave edilen bir başka gıda bulunmaması gerekir. Yani beyan, üretim sırasında dışarıdan şeker ya da şeker işlevi gören bir malzeme (bal, meyve suyu konsantresi, glikoz şurubu gibi) eklenmediğini anlatır.

Aynı satır ikinci cümleyi de taşıyor: eğer gıdada doğal olarak şeker bulunuyorsa, gıdanın etiketinde "DOĞAL OLARAK ŞEKER İÇERİR." ifadesine de yer verilir. Bu ibareyi ürünün üzerinde görmek beyanın yanlış olduğunu değil, beyanın neyi kapsamadığını gösterir.

Bu sayfa mevzuat metnini aktarmıyor; rehberin kendi tablosunda yazılı olanı aktarıyor. Ürünün üzerinde doğrulayabileceğin şey de bu ikisi: beyan ve yanındaki ibare.

"Şekersiz" ile aynı şey mi?

Değil, ve aynı tabloda ayrı satırlar hâlinde duruyorlar. Şekersiz beyanı için koşul bir miktar sınırı: 100 gram katı veya 100 mililitre sıvı gıdadaki şeker miktarının 0,5 gramdan fazla olmaması gerekir.

Düşük/Az şekerli beyanının koşulu ise daha geniş: 100 gram katı gıdada 5 gramdan, 100 mililitre sıvı gıdada 2,5 gramdan fazla şeker olmaması gerekir.

Üç beyan üç ayrı şey söylüyor. "Şeker ilavesiz" bir miktar sınırı değil, bir üretim koşuludur; bu yüzden şeker ilavesiz bir ürünün şekerler satırı, şekersiz bir ürününkinden yüksek olabilir.

Etikette nereye bakılır?

Sabit birim sütununa. Rehber ambalajlı gıdalarda beslenme bildiriminin gıdanın enerji değeriyle birlikte yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şekerler, protein ve tuz gibi maddelerin 100 gram / 100 mililitredeki miktarlarını kapsadığını yazıyor. Yani beyanın doğrulanacağı yer ön yüz değil, arka yüzdeki bu sütundur.

"Şekerler" satırı toplamı verir: eklenen ve doğal olan birlikte. Beyan yalnız birincisini konu alır, satır ikisini birden sayar. İki ürün yan yana konacaksa kıyas bu satırdan yapılır.

Besin Kütüphanesi kaç gram şeker olduğunu söyleyebilir mi?

Söyleyemiyor, ve bunu açıkça yazmak gerekiyor. Bu sitenin 486 besin kaydı enerji, protein, yağ, karbonhidrat ve lif satırlarını taşıyor; ayrı bir şeker satırı hiçbir kayıtta yok. Dolayısıyla burada "şu üründe şu kadar şeker var" diyen bir sayı verilmiyor.

Okunabilen şey karbonhidrat satırıdır ve şeker onun içindedir, ama ondan ayrılamaz. Ürüne özgü şeker miktarı için tek adres ürünün kendi etiketidir.

Günlük çerçeve ne diyor?

Rehber, Dünya Sağlık Örgütü'ne dayanarak, serbest şeker alımının çocuk ve yetişkinlerde toplam enerjinin yüzde onundan az olmasını istiyor — günlük 2000 kilokalori alan bir birey için yaklaşık 50 gram — ve yüzde beşin altına inilmesinden bireylerin daha fazla yarar sağlayabileceğini ekliyor.

Serbest şekerin tanımı da veriliyor: üreticilerin hazır paketli besin ve içeceklere ekledikleri şekerler, tüketicilerin sofra şekeri olarak kendi ekledikleri şekerler ve bal vb. yiyeceklerde bulunan doğal şekerler. Yani "şeker ilavesiz" bir üründe kalan doğal şeker bu tanımın her zaman dışında değildir; bal buna örnek olarak sayılıyor.

Pratik okuma şu: beyan bir üretim bilgisidir, bir porsiyon kararı değil. Kararın verileceği yer şekerler satırı ve porsiyon büyüklüğüdür.

Bu sayfadaki beyan koşulları, şeker sınırları ve etiket ifadeleri Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, Bölüm 3.3 ve 6.4.2; beslenme beyanları tablosu PDF s. 134-136) alınmıştır. Ürüne özgü şeker miktarı için kaynak, ürünün kendi etiketidir.