Miktar üründen ürüne değişiyor ve Besin Kütüphanesi'nde enerji içeceği kaydı yok — o yüzden burada kutu başına bir sayı verilmiyor. Rehberin sınırı zaten ürüne değil kişiye ve bir yasak değil, bir öneri: kafein alımı yetişkinlerde günde 400 miligramı, gebelerde 200-300 miligramı, çocuk ve adolesanlarda kilogram başına 2,5 miligramı "aşmamalıdır".
Sınır neden kişi üzerinden konuyor?
Çünkü kafein tek bir üründen gelmiyor. Türkiye Beslenme Rehberi kahvede 240 mililitre başına 50-300 miligram, demlenmiş çayda 15-50 miligram kafein olduğunu belirtiyor ve gazlı içeceklerde de kafein bulunduğunu ekliyor.
Yani günlük toplam, enerji içeceğinin yanında kahveyi, çayı ve gazlı içecekleri de içeriyor. Tek bir kutuya bakıp karar vermek toplamı görmemek demek.
Aynı bölümde rehber kafein içeren kahve türlerinin, gazlı ve gazsız içeceklerin ve enerji içeceklerinin tüketiminin sınırlandırılmasını istiyor.
Etikette nereye bakmalı?
Kafein miktarı ürünün kendi etiketinde yazılı ve okunacak tek yer orası. Kıyas her zaman 100 mililitre sütunundan yapılır; porsiyon sütunu markadan markaya değişir.
İkinci bakılacak yer kutunun hacmi. Etiket 100 mililitreyi anlatıyor, kutu çoğu zaman iki üç katı; okunan satır otomatik olarak kutunun tamamını anlatmıyor.
Üçüncüsü şeker satırı. Rehber, Dünya Sağlık Örgütü'ne dayanarak, serbest şeker alımının çocuk ve yetişkinlerde günlük enerjinin yüzde onundan az olmasını istiyor — 2000 kilokalori alan biri için yaklaşık 50 gram — ve yüzde beşin altına inmekten daha fazla yarar sağlanabileceğini ekliyor.
Sıvı hesabına giriyor mu?
Girmiyor. Rehber açık bir sınır koyuyor: kafein içeren içecekler günlük alınması gereken sıvı hesabına dâhil edilmemelidir.
Günlük içecek planında şeker eklenmiş içecekler için önerilen miktar 0 (0-240 mL), yapay tatlandırıcı eklenmiş içecekler için 0 (0-480 mL) olarak veriliyor; planın toplamı 2500-3000 mililitre; rehberin önerdiği toplam sıvı ise erkekte 2500, kadında 2000 mililitre ve kafein içeren içecekler bu hesaba girmiyor.
Yani bir kutu enerji içeceği ne sıvı hedefini kapatıyor ne de planın "her gün" bölgesinde yer alıyor.
Çocuklarda durum ne?
Rehber burada ayrı ve daha net: çay ve kahve dışındaki kafeinli içecekler çocuklar için uygun değil. Enerji içecekleri doğrudan bu tanımın içinde.
Gerekçesi de veriliyor: kafeinli gazlı içeceklerde kafeinin yanı sıra asitlik yüksek, biyoaktif maddeler bulunmuyor ve şeker eklenmişse enerji içeriği yüksek oluyor.
Çocuklarda fazla kafein alımının — kilogram başına 5 miligramın üzerinde — anksiyete ve yoksunluk belirtilerini artırdığı da aynı bölümde belirtiliyor.
Yerine ne konur?
Uyanıklık için aranıyorsa rehberin verdiği çerçeve zaten kahveyi ve çayı kapsıyor; ikisinin kafeini de bilinen bir aralıkta ve yanlarında şeker gelmiyor.
Sıvı için aranıyorsa cevap doğrudan su; kafeinli hiçbir içecek o hesaba yazılmıyor. Bitki çayları kafein getirmeden sıcak içecek ihtiyacını karşılıyor.
Spor sırasında sıvı ve elektrolit ihtiyacı ise ayrı bir konu ve enerji içeceğiyle karıştırılmaması gereken bir başlık. Kalp ritmi, tansiyon, uyku ya da kaygıyla ilgili bir durum varsa kişisel sınır bu çerçevenin dışındadır ve bir hekimle konuşulur.
Bu sayfadaki kafein aralıkları, üst sınırlar, içecek planı ve serbest şeker önerisi Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, Bölüm 2.2.7.3, 3.3 ve 7.6) alınmıştır.