Etikette sodyum mu tuz mu yazıyor?

Türkiye'de satılan ambalajlı gıdanın besin değerleri tablosunda tuz satırı bulunur; sodyum satırı çoğu üründe yer almaz. İkisi aynı şey değildir ve aralarındaki oran rehberin kendi hedeflerinden okunabiliyor.

Çevirme oranı nereden çıkıyor?

Türkiye Beslenme Rehberi tuz için tek bir hedef değil, birbirine bağlı iki hedef veriyor: yetişkinlerde günlük tuz alımının 5 gramın altında, sodyum alımının ise günde 2 gramdan az tutulması.

İki sayı aynı miktarın iki ayrı ifadesi olduğuna göre, aralarındaki oran bu iki hedeften türetiliyor: 5 bölü 2, yani 2,5. Rehberin kendisi bu oranı sayı olarak yazmıyor; yazdığı şey bileşim: "tuzun yaklaşık % 40'ı sodyumdur". 2,5 bu yüzdenin tersidir — 100 bölü 40 — ve iki hedefin oranıyla aynı yere çıkıyor. Sodyum miktarını 2,5 ile çarpmak tuz karşılığını, tuz miktarını 2,5'e bölmek sodyum karşılığını veriyor.

Bu, etikette yalnız sodyum yazan bir ithal ürünle Türkiye'de üretilmiş bir ürünü aynı ölçüye getirmenin pratik yolu. 0,4 gram sodyum yazan bir ürün, 1 gram tuz demektir.

Neden bu ayrım önemli?

Çünkü iki sayı arasında iki buçuk katlık bir fark var ve hangisinin yazdığına dikkat edilmezse ürün olduğundan çok daha az tuzlu görünür.

Aynı karışıklık hedef tarafında da olur. "Günde 2 gram" ifadesini tuz sanmak, gerçek hedefin beşte ikisine inmek demektir — yani gereğinden çok daha katı bir sınır.

Tersi daha sık görülür: "günde 5 gram" ifadesini sodyum sanmak, hedefi iki buçuk katına çıkarır.

Etikette nereye bakmalı?

Kıyas her zaman 100 gram ya da 100 mililitre sütunundan yapılır. Porsiyon sütunu üreticinin kendi seçimidir ve markadan markaya değişir; sabit birim değişmez.

İkinci bakılacak yer paketin tamamıdır. Etiket 100 gramı anlatır; paket 250 gramsa okunan satır iki buçuk katına çıkar ve bu çarpım tabloda yazmaz.

Üçüncüsü, tuzun yalnız tuzluktan gelmediğidir. Ekmek, peynir, zeytin, salça, turşu, hazır çorba ve işlenmiş et ürünleri tuzu tabloda görünmeden taşır; rehber aşırı tuzlu bulyon ve soya sosu gibi ürünlerden kaçınmayı ayrıca öneriyor.

Besin Kütüphanesi ne diyebiliyor?

Sayı tarafında hiçbir şey. Besin Kütüphanesi'nde 486 besinin 486'sında sodyum satırı boş; tuz karşılaştırması buradan yapılamıyor.

Bunun pratik sonucu şu: bu sitedeki besin sayfaları iki ürünün tuzunu kıyaslamak için kullanılamaz. O kıyasın yapılabileceği tek yer ürünün kendi etiketidir.

Kayıtların adları yine de bir ipucu veriyor — "Tuzsuz Beyaz Ekmek" ayrı bir kayıt olarak duruyor, yani tuz ürünün kimliğinin bir parçası. Ama kaydın kendisi tuz miktarını söylemiyor.

Tuzu azaltmaya nereden başlamalı?

Rehberin saydığı pratik yollar sade: sodyum içeriği düşük hazır besinleri tercih etmek, aşırı tuzlu ürünlerden kaçınmak ve sofradan tuzluğu kaldırmak.

Kullanılan tuzun iyotlu olması ayrıca öneriliyor; bu bir miktar sorusu değil, tuzun türüyle ilgili ayrı bir başlık.

Etiket okuma alışkanlığının en çok işe yaradığı yer de burası: tuz azaltmanın büyük kısmı tuzluktan değil, alışverişte hangi ürünün sepete girdiğinden geçiyor.

Bu sayfadaki günlük tuz ve sodyum hedefleri Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022) alınmıştır.