Tatlandırıcılar şekerin yerini tutar mı?
DSÖ ile ulusal rehber bu konuda aynı şeyi söylemiyor. İki kaynağın ne dediği, nerede ayrıştıkları ve günlük içecek planındaki yerleri.
Bu sorunun tek bir cevabı yok, çünkü iki kaynak aynı şeyi söylemiyor. Dünya Sağlık Örgütü şekersiz tatlandırıcıların vücut ağırlığını kontrol etmek ya da bulaşıcı olmayan hastalık riskini azaltmak için kullanılmamasını öneren bir kılavuz yayımladı. Türkiye Beslenme Rehberi ise bu içecekleri günlük içecek planının "ara sıra" bölgesine koyar.
Aşağıda iki kaynağın ne dediğini, nerede ayrıştıklarını, içecek planındaki sayıyı ve ayrışmanın mutfaktaki karşılığını ele alıyoruz.
DSÖ ne diyor
DSÖ önerisini kilo ve hastalık riski üzerinden kurar: tatlandırıcılar bu iki amaç için kullanılmamalıdır. Aynı duyuruda gözden geçirmenin sonuçlarının, uzun süreli kullanımın yetişkinlerde tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları ve ölüm riskinde artış gibi istenmeyen etkileri olabileceğini düşündürdüğü de yazılı.
Cümlenin kipi burada da önemli: kaynak "yapar" demiyor, "olabileceğini düşündürüyor" diyor.
Ulusal rehber ne diyor
Rehber şeker tüketiminin önemli bir bölümünün şeker eklenmiş içeceklerden geldiğini yazar ve bu içeceklere alışkanlığı olanlara şekerli içecek yerine light içecekleri, suyu, aromalandırılmış suları, tatlandırılmamış çay ve kahveyi önerir.
Ama aynı sayfa uyarısını da taşıyor: bazı verilere göre bu içeceklerin fazla alınması birçok hastalık riskini artırmaktadır. Günlük içecek planında light içecekler için verilen sayı da bunu gösteriyor — hedef 0, aralık 0-480 mL.
Ayrışma tam olarak nerede
İki kaynak riskin belirsizliği konusunda birbirine yakın; ayrıştıkları yer öneri tarafı. DSÖ tatlandırıcıyı bir araç olarak önermiyor. Rehber ise onu bir geçiş kalemi sayıyor: hedef yine su, ama şekerli içecekten gelen biri için ara basamak olarak kullanılabiliyor.
Bu fark ortalanmaz. İki kaynağın da aynı dediği tek şey var ve pratik olan da odur: tatlandırıcılı içecek günlük planın yeşil bölgesinde değildir.
Mutfakta karşılığı
Soruyu "tatlandırıcı mı şeker mi" diye kurmak yerine "bu içecek düzenin neresinde" diye kurmak daha kullanışlı: rehberin planında sıvının önceliği sudur ve toplam günlük sıvı erkekler için 2.500 mL, kadınlar için 2.000 mL olarak verilir.
Özetle: tatlandırıcı şekerin yerine konan bir çözüm değil, şekerli içecekten çıkarken kullanılabilen bir basamaktır; iki kaynak da onu günlük içeceğin merkezine koymuyor.
Bu sayfadaki bilgiler Dünya Sağlık Örgütü'nün şekersiz tatlandırıcılar kılavuz duyurusundan ve Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; PDF s. 55, 57) alınmıştır.
Genel bilgi notu. Bu içerik genel beslenme okuryazarlığını desteklemek amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez, kişisel beslenme tavsiyesi niteliği taşımaz. Kişiye özel plan yalnızca yetkili bir diyetisyen tarafından hazırlanır; gebelik, kronik hastalık, düzenli ilaç kullanımı, çocuk beslenmesi veya klinik bir durum varsa plana başlamadan önce hekim ve diyetisyen kontrolü zorunludur.
Diyetisyen Bul