İleri yaşta tabağı yalnız iştah değil, ağzın kendisi de değiştirir. Türkiye Beslenme Rehberi yaşlılıkta beslenmeyi etkileyen yaygın sorunlar arasında tat ve koku almada azalmayı ve ağız-diş sağlığının yetersiz olmasını sayar. Avustralya hükümetinin finanse ettiği healthdirect de ağız sağlığının çiğnemeyi ve yemekten alınan keyfi etkileyebildiğini, bunun da yenilen besinlerin çeşidini daraltabileceğini yazar.
Tat ve koku
Rehber yaşlanmayla gelen duyu kayıplarını, özellikle tat ve koku almadaki azalmayı, iştahsızlıkla birlikte anar. healthdirect de ileri yaşta iştahın azalabildiğini ve yiyeceklerin farklı, daha az çekici tatmaya başlayabildiğini yazar; nedenler arasında yaşa bağlı tat tomurcuğu değişimini, kullanılan ilaçları ve besin ögesi eksikliklerini sayar.
Çiğneme güçlüğünde sebze ve meyve
Rehberin yaşlılık bölümü pratik bir yol da gösterir: çiğneme ve yutma güçlüğü olan yaşlılar sebze ve meyveyi pişirerek tüketmeyi tercih edebilir. Aynı bölüm, sebzelerin besleyici değerini kaybetmemesi için kavurma ya da yağda kızartma yerine kendi suyunda pişirmeyi önerir.
Rehber yaşlılarda sindirimi kolaylaştırmak için yemeklerin iyi çiğnenmesini de yararlı bulur. Öğünlerin sayısı ve büyüklüğü ayrı bir yazının konusu; burada belirleyici olan tabağın dokusu ve çiğnemenin kendisi.
Ağız kuruluğu
healthdirect ağız kuruluğunun (kserostomi) yaşlılarda yaygın olduğunu ve diş çürüğü riskini artırdığını yazar. Öneri listesi kısadır: ağzı sık sık yudum yudum su içerek nemli tutmak, şekerli içecekleri sınırlamak ve çaya, kahveye şeker eklememek.
Türkiye Beslenme Rehberi de yaşlılık önerileri arasında su ve diğer sıvıların yeterli miktarda tüketilmesini ve şeker tüketiminin azaltılmasını sayar. İki kaynak bu noktada aynı yöne bakar.
Ne zaman bir uzmana
healthdirect, yutma güçlüğü ya da diş sorunu nedeniyle normalden az yeniyorsa doktorun seni doğru uzmana, örneğin bir dişhekimine ya da konuşma terapistine yönlendirebileceğini yazar.
Yutma güçlüğü bir tabak ayarı değil, değerlendirme gerektiren bir durumdur. Kendinde ya da bir yakınında fark ediyorsan bunu doktorunla konuş; beslenmenin buna göre nasıl kurulacağını bir diyetisyenle planlamak da mümkündür.
Bu sayfadaki bilgiler Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; PDF s. 181, 184, 185) ve healthdirect Australia'nın "Healthy eating over 60" ile "Changes to your appetite" sayfalarından alınmıştır.