Motivasyon bittiğinde düzen nasıl sürer?

Her düzenin başındaki istek bir noktada azalır ve bu tümüyle olağandır. Bunu bir başarısızlık olarak okumak, çoğu düzenin tam burada bırakılmasına yol açar. Oysa uzun süren düzenleri ayakta tutan şey motivasyon değil, karar gerektirmeyen düzenlemelerdir.

Başlangıçtaki istek neden azalıyor?

Yeni bir düzenin başında istek yüksektir ve bu, ek çaba gerektiren adımları kolayca taşır. Bu yükseklik geçicidir ve olağan düzeyine döner. Dönüş, bir irade kaybı değil beklenen bir seyirdir. Sorun, planın bu dönüşe göre kurulmamış olmasıdır.

Yüksek istek döneminde kurulan planlar genellikle fazla iddialıdır. Uzun hazırlıklar, çok sayıda yeni kural ve sıkı bir program bu dönemde uygulanabilir görünür. İstek olağan düzeyine döndüğünde ise aynı plan taşınamaz hâle gelir. Plan burada çöker.

Bu yüzden planın ölçüsü, en istekli gün değil en isteksiz gündür. Yorgun bir günde uygulanabilen bir plan, her gün uygulanabilir. İstekli günlerde zaten fazlası yapılır. Ölçüyü buraya koymak, düzeni dayanıklı kılar.

Motivasyon yerine ne konur?

Birinci sıradaki karşılık, ortam düzenlemeleridir. Elin altında duran şeyler, dolabın düzeni ve mutfağın durumu, hiçbir karar gerektirmeden davranışı yönlendirir. Bunlar bir kez kurulur ve kendiliğinden çalışır. İsteğe bağlı değildirler.

İkinci karşılık, hazırlıktır. Önceden pişirilmiş bir öğün ya da hazırlanmış bir malzeme, isteksiz bir günde karar vermeyi ortadan kaldırır. Hazırlık istekli bir günde yapılır, isteksiz bir günde kullanılır. Bu, iki dönem arasında kurulan bir köprüdür.

Üçüncü karşılık, bağlantılardır. Zaten yapılan bir işe bağlanmış bir davranış, hatırlanmayı ve istemeyi gerektirmez. Sabit iş yapıldığında davranış da gerçekleşir. Bu, en az bakım isteyen yöntemdir.

Plan nasıl küçültülür?

İsteksiz bir dönemde yapılacak ilk şey planı bırakmak değil küçültmektir. Haftada beş akşam pişirme hedefi ikiye indirilebilir. İki akşam, sıfır akşamdan belirgin biçimde iyidir. Küçültülmüş bir plan sürdürülür.

Küçültmenin bir başarısızlık olmadığını kabul etmek de gereklidir. Plan, koşullara göre ayarlanan bir araçtır; sabit bir taahhüt değildir. Ayarlanabilen bir plan uzun yaşar. Ayarlanmayan bir plan ise kırılır.

Küçültülen plan sonradan yeniden büyütülebilir. İstek geri geldiğinde ya da koşullar rahatladığında hedef yükseltilir. Bu iniş çıkış, düzenin doğal seyridir. Kesintisiz bir çizgi beklemek gerçekçi değildir.

Hangi adımlar korunur?

İsteksiz dönemde korunacak adımlar, en az çaba gerektiren ve en çok etki eden adımlardır. Alışveriş listesi, dolapta hazır bir seçenek ve toplanmış bir tezgâh bu grubun başında gelir. Bunlar korunduğunda düzen tümüyle dağılmaz. Geri dönüş de kolay olur.

Bırakılabilecek adımlar ise ek çaba gerektiren ve etkisi dolaylı olanlardır. Ayrıntılı kayıt tutmak, yeni tarifler denemek ve uzun hazırlıklar bu gruba girer. Bunların bırakılması düzeni bozmaz. Geri geldiğinde ise kolayca eklenir.

Bu ayrımı önceden yapmak, isteksiz dönemi çok daha kolay geçirtir. Neyin korunacağı belliyse, o dönemde ayrıca karar vermek gerekmez. Karar sayısı azaldıkça sürdürmek kolaylaşır. Bu, isteğin en düşük olduğu dönemde en çok işe yarayan şeydir.

Geri dönüş nasıl olur?

Uzun bir aradan sonra geri dönerken baştan başlamak gerekmez. Kurulmuş alışkanlıklar tümüyle kaybolmaz; kısa sürede yeniden devreye girer. Bu yüzden dönüş, ilk kurulumdan çok daha hızlıdır. Sıfırdan başlama düşüncesi ise dönüşü geciktirir.

Dönüşte tek bir adımla başlamak en iyi sonucu verir. Bir alışveriş listesi ya da bir akşam pişirme, zinciri yeniden başlatmak için yeterlidir. Her şeyi bir gecede toparlamaya kalkmak çoğu zaman ikinci bir bırakmayla biter. Sıra korunur.

Aradaki dönemin ne kadar sürdüğü ise belirleyici değildir. Ara ister kısa ister uzun olsun dönüşün yolu değişmez; ayrıntısı bozulan bir haftadan sonra baştan başlamak yazısındadır. Geçen süreyi telafi etmeye çalışmak gerekmez. Bu düşünce, dönüşü zorlaştıran tek şeydir.

Ne beklenmeli?

Düzenli bir çizgi beklemek gerçekçi değildir ve bu beklenti çoğu bırakışın kaynağıdır. İniş çıkışlar, uzun süren her düzenin parçasıdır. Aranan şey kesintisizlik değil, geri dönebilirliktir. Geri dönülebilen bir düzen sürüyor demektir.

Ölçüt de buna göre kurulur. Kaç gün üst üste uygulandığı değil, bozulduktan sonra ne kadar sürede geri dönüldüğü asıl bilgidir. Böyle bakıldığında çoğu düzen sanılandan daha dayanıklı çıkar. Değerlendirme bu şekilde yapılır.

Bırakma ve yeniden başlama döngüsü tekrarlıyorsa, düzenin kendisi bir diyetisyenle gözden geçirilir. Bu içerik genel beslenme okuryazarlığını desteklemek amacıyla hazırlanmıştır. Tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez ve kişisel beslenme tavsiyesi niteliği taşımaz.