Artan yumurta akı ve sarısı nasıl saklanır?

Bazı tarifler yumurtanın yalnız bir yarısını ister: kek sarıyı alır, kurabiye akı alır. Geriye kalan yarı çoğu evde tezgâhta bir fincanda bekler ve sonra atılır. Oysa o kabın nasıl saklandığı, ertesi gün kullanılıp kullanılmayacağını doğrudan belirler.

Neden ikisi ayrı davranır?

Ak ile sarı aynı kabuğun içinden çıkar ama yapıları farklıdır. Ak büyük ölçüde su ve protein taşır; sarı ise yağ ve suyu bir arada tutan yoğun bir yapıdadır.

Bu fark saklamada doğrudan görünür. Kapta açıkta bekleyen sarının yüzeyi hızla kurur ve bir kabuk bağlar; ak ise kurumaktan çok kokuyu alma eğilimindedir.

Üçüncü fark kullanım tarafındadır. Çırpılmak için beklemiş ak çoğu zaman hâlâ iş görür; kurumuş bir sarı ise karışıma düzgün dağılmaz ve tarifi bozar.

Kaynak ne diyor?

Burada bir boşluğu açıkça söylemek gerekir: Besin Kütüphanesi'nde yumurta akının ve sarısının ayrı ayrı kaydı yok. Yani "bir sarı şu kadar taşır" diye bir sayıyı burada kaynağıyla yazmak mümkün değil.

Kaydı olan şey bütün yumurtadır. USDA FoodData Central'ın haşlanmış yumurta kaydı 100 gramda 155 kalori, 12,58 gram protein ve 10,61 gram yağ verir; bu değer akla sarının toplamına aittir.

Yağ satırının neredeyse tamamının sarıdan geldiği bilinen bir şeydir, ama bu dağılımın sayısını kaynağını gösteremeden yazmak doğru olmaz. Bu yüzden burada yalnız bütün yumurtanın kaydı anılır.

Ak nasıl saklanır?

Ak kapalı bir kaba alınır ve buzdolabının kapak rafına değil iç rafına konur. Açık bir fincanda bekleyen ak, dolaptaki her kokuyu üstüne alır.

Kabın üstüne kaç adet ak olduğu ve hangi gün ayrıldığı yazılır. Berrak bir sıvıya bakarak kaç yumurtadan geldiğini tahmin etmek, birkaç gün sonra imkânsız hâle gelir.

Ak dondurulabilen bir kalemdir. Buz kalıbında tek tek dondurulup torbaya alındığında, ihtiyaç duyulan kadarı çıkarılır; çözüldükten sonra çırpılmadan önce oda sıcaklığına gelmesi beklenir.

Sarı nasıl saklanır?

Sarının asıl sorunu kurumadır. Kaba alınan sarının üstüne ince bir soğuk su tabakası dökmek yüzeyin kabuk bağlamasını önler; kullanılacağı zaman su dikkatle süzülür.

Kap yine kapalı olur ve iç rafta durur. Sarı kokuyu da tutar, bu yüzden soğan, peynir ya da baharatlı yemeklerin yanında açık bırakılmaz.

Sarının dondurulması ak kadar sorunsuz değildir: donduğunda dokusu jelleşir ve çözüldüğünde eski akışkanlığına dönmez. Bu yüzden sarı için saklama değil, kısa sürede kullanma tercih edilir.

Nasıl kullanılır?

Ayrılmış ak ve sarı pişirilerek kullanılır. Çiğ ya da az pişmiş hâlde tüketilen karışımlar, kabuğundan çıkmış ve bir süre beklemiş yumurta için tercih edilecek yol değildir.

Akın en kolay yeri omlet ve menemendir; bir iki akı bütün yumurtanın yanına eklemek, tarifi değiştirmeden artığı bitirir. Çırpılmış ak isteyen tatlılar da aynı işi görür.

Sarının yeri ise çoğunlukla sos ve hamur tarafıdır. Bir sarıyı çorbaya terbiye olarak eklemek ya da hamurun üstüne sürmek, tek başına bir tarif kurmadan kabı boşaltır.

Ne zaman atılır?

Karar duyularla verilir: kokusu değişmişse, rengi pembeleşmiş ya da yeşillenmişse, yüzeyinde leke varsa kap atılır. Bu değişimler kabuğun dışında bekleyen yumurtada içindekinden daha hızlı görülür.

Kesin bir gün sayısı vermek burada doğru olmaz; kabın kapalılığı, dolabın sıcaklığı ve yumurtanın ayrıldığı andaki tazeliği cevabı değiştirir. Uygulanabilir kural, artığı bir sonraki birkaç öğünün içinde bitirmeyi baştan planlamaktır.

En pratik çözüm ise artığı hiç üretmemektir. Tarif yalnız sarı istiyorsa aynı gün içinde akı da kullanacak ikinci bir iş seçmek, saklama sorusunu tümüyle ortadan kaldırır.

Bu sayfadaki değerler USDA FoodData Central'ın haşlanmış yumurta kaydından alınmıştır; değerler temsilîdir ve yumurtanın boyuna göre sapma gösterebilir.

Kişiye özel miktar kararları ve sağlık durumuna bağlı kısıtlar bir diyetisyen ve hekimle konuşulur. Bu içerik genel beslenme okuryazarlığını desteklemek amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.