Kepçeyle porsiyon tutturulur mu?

Tutturulur — hangi kepçe olduğu belirtilmişse. Türkiye Beslenme Rehberi porsiyonları kepçeyle verirken kepçenin kendisini de tanımlıyor: orta kepçe 9 santimetre çapında, 2 numaralı yemek kepçesi. Hacmini tahıl tablosunun dipnotu 125, porsiyon bölümü 120 mililitre, yani yarım kupa olarak veriyor. Mutfaktaki kepçe bu değilse ölçü de o değil.

Rehber kaç ayrı kepçe kullanıyor?

Porsiyon bölümü üç kepçeyi numarası, çapı ve derinliğiyle tanımlıyor: çok küçük kepçe 3 numaralı sos kepçesi, 7 santimetre, 60 mililitre, yani çeyrek kupa; küçük kepçe 1 numaralı yemek kepçesi, 8 santimetre, 90 mililitre; orta kepçe 2 numaralı yemek kepçesi, 9 santimetre, 120 mililitre. Kuruyemiş tablosunda bunlara 30 ve 125 mililitrelik kepçeler de ekleniyor.

Tahıl grubunda ölçü orta kepçe üzerinden: pişmiş pirinç ve bulgurda bir porsiyon 1 silme orta kepçe (90 gram), haşlanmış makarnada yine 1 silme orta kepçe (75 gram), mısır gevreğinde 2 silme orta kepçe (30 gram). Kahvaltılık tahıllarda rehber çok küçük kepçeyi de öneriyor: yulaf ezmesinde 1, buğday ya da pirinç gevreğinde 2, mısır gevreğinde 4 silme çok küçük kepçe, üçü de 30 gram.

Kuruyemişte kepçe küçülüyor ve kesirli porsiyonlara bağlanıyor: yer fıstığı, badem, kaju ve fındıkta silme bir 60 mililitrelik kepçe 1⅓ porsiyonun, yani 40 gram netin karşılığı; 30 mililitrelik kepçe üçte iki porsiyonun, yani 20 gramın. Tam porsiyon olan 30 gram için tabloda kepçe değil "1 avuç" yazıyor.

"Silme" neden her satırda yazıyor?

Çünkü kepçenin hacmi silme dolum üzerinden tanımlı. Rehber ölçüyü "1 kepçe" diye değil, "1 silme orta kepçe" diye yazıyor.

Tepeleme bir kepçenin silme olandan ne kadar fazla getirdiğini rehber vermiyor ve Besin Kütüphanesi'nde bunu ölçen bir kayıt yok; bu yüzden burada bir oran verilmiyor.

Sulu yemeklerde ise tepeleme diye bir şey yok; orada belirleyici olan kepçenin ne kadar daldırıldığı. Aynı kepçe yüzeyden alınırsa sıvı, dipten alınırsa tane getirir.

Evdeki kepçe neden ölçü değil?

Rehberin kendi tespiti: evlerde kullanılan kepçe ölçüleri standart değil. Ülkede üretilen kepçelerin numaralandırması ithal kepçelere benziyor, ama aynı numaraya karşılık gelen hacim ithal olanlardan daha az. Rehber bu çeşitlilik içinde porsiyonların doğru anlatılamayacağını yazıyor ve kendi ölçü araçlarını bu yüzden boyutlarıyla tanımlıyor.

Kuru baklagilde rehber ayrıca "küçük kepçe" diyor: bir porsiyon 2 küçük kepçe ya da 8-10 yemek kaşığı ya da 130 gram. Ölçümde kolaylık ve doğruluk için yemek kaşığı yerine kepçe kullanılmasını öneriyor. Küçük kepçe, orta kepçenin yerine geçmiyor.

Çorbada bir kepçe kaç porsiyon?

Burada rehber kendi içinde iki ayrı şey söylüyor ve ikisini de vermek gerekiyor. Tahıl tablosu çorba için "¾ kupa veya 1,5 orta kepçe veya 180 mL veya 1 küçük kase" yazıyor ve dipnotunda "Çorba çeşitleri belirtilen ölçülerde ½ standart porsiyondur" diyor.

Porsiyon bölümü ise "Çorbanın bir standart porsiyonu = ¾ kupa (180 mL)" diyor ve 50 gram ekmeği "1 küçük kase çorbaya" eşdeğer sayıyor. Rehber iki ifadeyi birbirine bağlamıyor; bu sayfa ikisini de gösteriyor ve birini seçmiyor.

Evdeki kepçe nasıl ölçülür?

Tek seferlik bir işlem yeter: kepçeyi bir ölçü kabıyla doldurup kaç mililitre tuttuğunu görmek. 120-125 mililitrenin üzerindeyse porsiyon sayısı buna göre düzeltilir.

Pratik bir kısayol, kepçeyi bir kupayla karşılaştırmak. Rehberin kupası 240 mililitre ve orta kepçe onun yarısı; evdeki kepçe kupayı ikiden az sayıda dolduruyorsa büyüktür. Rehber aynı yolu kâseler için de öneriyor: evdeki kâseyi resimlerle karşılaştırmak ve 1-2 kupa dolusu suyla büyüklüğünü sınamak.

Karışık sulu yemeklerde kepçe yetmiyor: bir kepçe etli sebze yemeğinin içinde ne kadar et, ne kadar sebze, ne kadar sos olduğunu kepçe göstermiyor. Yağ tarafında ise ölçü kaşıkla alınıyor — sıvı yağ 100 gramda 900 kalori taşıyor ve rehber 150 gramlık bir porsiyon salata için bir tatlı kaşığı, yani 5 gram yağı yeterli sayıyor.

Bu sayfadaki kepçe ve porsiyon ölçüleri Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, Bölüm 5.1, 10.2.1, 10.2.4 ve 10.2.5, Ek 2.1.3, Ek 2.1.5 ve Ek 2.1.12), yağ değeri TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı'ndan alınmıştır.