Dondurucu beslenme düzenine nasıl katkı verir?

Dondurucu, mutfakta az kullanılan ama çok işe yarayabilecek bir alandır. İşlevi saklamaktan ibaret değildir: yorgun bir akşamda dışarıdan sipariş verme ihtimalini azaltan hazır bir öğün deposudur.

Aşağıda nelerin dondurulmaya uygun olduğunu, porsiyonlamanın neden zorunlu olduğunu, dondurulmuş sebzenin tazeye göre yerini ve dondurucunun nerede işe yaramadığını ele alıyoruz.

Neler dondurulur

Baklagil yemekleri, çorbalar, etli sos ve pişmiş tahıllar dondurmaya uygun kalemlerdendir; çözüldüklerinde dokuları büyük ölçüde korunur.

Ekmek de sık atlanan bir kalemdir. Dilimlenerek dondurulan ekmek, ihtiyaç kadar çıkarılabilir ve bayatlamadan kullanılır.

Yıkanmış ve doğranmış sebzeler de dondurulabilir; Türkiye Beslenme Rehberi sebzeyi dondurmadan önce kaynar suda 2-3 dakika şok haşlayıp ardından 1-2 dakika buzlu suya almayı, renk ve besin ögesi kaybını azaltmak için önerir. Bu, hazırlık gününde yapılan işin haftadan uzun süre kullanılmasını sağlar. Mevsiminde bol ve ucuz olan bir sebzeyi dondurmak, mevsim dışında aynı ürünü pahalıya almanın önüne geçer.

Porsiyonlamak neden zorunlu

Büyük bir kapta dondurulan yemek, her seferinde tamamının çözülmesini gerektirir. Bu hem pratik değildir hem de tekrar dondurmayı gündeme getirir.

Tek öğünlük kaplara ayrılmış bir yemek ise doğrudan kullanılabilir. Aynı yemek, kapların boyutu sayesinde porsiyon kararını da baştan vermiş olur.

Kapların üzerine tarih ve içerik yazmak da gereklidir. Etiketsiz bir kap, birkaç hafta sonra ne olduğu bilinmediği için kullanılmaz.

Tarih yazmak ayrıca sıra da kurar. Önce konan önce kullanıldığında dondurucunun dibinde aylarca bekleyen kap kalmaz.

Dondurulmuş sebze nerede durur

Dondurulmuş sebze, mevsim dışında taze alternatifine göre hem daha ucuz hem de daha az israfla kullanılan bir seçenektir. İhtiyaç kadarı alınır, kalanı bekler.

Dondurulmuş üründe porsiyonu tutturmak, poşetten göz kararıyla almaktan daha kolaydır; ölçünün tanımını standart porsiyon ne demek rehberinde ele aldık. Kalan ürün de açılmış poşette bekleyebildiği için tek seferde tüketme zorunluluğu doğmaz.

Taze ile karşılaştırmasını donuk sebze taze sebzeden kötü müdür yazısında ele aldık.

Çözdürme nasıl yapılır

Rehber donmuş besinlerin oda sıcaklığında çözdürülmemesini ister: özellikle çiğ etler buzdolabında 4 °C'de çözdürülür ve işlem en fazla 48 saatte tamamlanır.

Çorba ve sos gibi sıvı yemekler doğrudan tencerede ısıtılabilir. Bu grupta çözdürme adımı ayrıca gerekmez.

Çözülmüş bir yemek yeniden dondurulmaz. Porsiyonlamanın asıl gerekçesi de budur: yalnızca yenecek kadar çıkarılır. Bu kural özellikle etli yemeklerde ve çiğ ürünlerde kesindir.

Meyve ve otlar nasıl dondurulur

Meyve, mevsiminde alınıp dondurulduğunda kışın da kullanılabilir. Doğrandıktan sonra tek tek dondurulup ardından poşetlenmesi, topak hâlinde donmasını engeller.

Taze otlar da aynı yolu izler. Doğranıp buz kalıplarında az suyla dondurulan maydanoz ya da dereotu, yemeğe doğrudan atılabilir hâle gelir.

Bu iki kalem, dondurucuda az yer kaplayıp çok işe yarayan bir bölüm oluşturur. Küçük bir alan bile hafta boyunca kullanılan bir stok tutar.

Dondurucu neyi çözmez

Dondurucu bir plan yerine geçmez. İçinde ne olduğu bilinmeyen bir dondurucu, dolu olsa bile akşam kararını kolaylaştırmaz.

Ayrıca sınırsız bir süre de sunmaz. Uzun süre bekleyen ürünlerde doku ve tat gerilerken, yüzeyde kuruma görülür. Bu yüzden dondurucu bir arşiv değil, dönen bir raf gibi kullanılır.

Bu yüzden dondurucu da bir dolap gibi düzenlenir: ne olduğu yazılı, tarihli ve dönüşümlü kullanılan bir alan.

Neler dondurulmaz

Her yiyecek dondurmaya uygun değildir. Yüksek su oranı taşıyan çiğ sebzeler — salatalık, marul, turp — çözüldüğünde dokusunu tamamen kaybeder ve salatada kullanılamaz.

Sütlü ve yumurtalı sosların bir kısmı da çözülürken ayrışır. Bu ürünlerde dondurma yerine kısa süreli buzdolabı saklaması tercih edilir.

Kızartılmış yiyecekler ise çözüldüğünde çıtırlığını kaybeder. Bu grupta dondurmak mümkündür ama sonuç ilk günkü yemekten belirgin biçimde uzaktır.

Küçük bir dondurucu nasıl kullanılır

Yer kısıtlıysa öncelik hazır öğünlere verilir. Bir-iki porsiyonluk çorba ve baklagil yemeği, dondurulmuş hazır ürünlerden çok daha fazla iş görür.

Düz ve ince paketleme de yer kazandırır. Kaba yerine kilitli poşetlerde yassı hâlde dondurulan yemekler üst üste dizilebilir. Yassı paketler ayrıca daha hızlı çözülür ve akşam bekleme süresini kısaltır.

Özetle: hazır öğün dondur, tek porsiyona ayır, üzerine tarih yaz ve dönüşümlü kullan. Menü tarafını öğün planlama rehberinde, besin kayıtlarını besin kütüphanesi sayfasında bulabilirsin.

Bu sayfadaki dondurma ve çözdürme önerileri Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; Bölüm 6.4.3.2 basılı s. 113-114 = PDF s. 137-138 · Bölüm 6.4.3.3 basılı s. 116 = PDF s. 140), porsiyon ölçüleri aynı rehberin Bölüm 10.2.1 basılı s. 229 = PDF s. 253 ve Bölüm 10.2.6 basılı s. 232 = PDF s. 256 tanımlarından alınmıştır.