Köfte, hamsi ve karides adetle sayılır mı?

Köfte, hamsi, karides ve yumurta tabağa tane tane gelir; saymak tartmaktan kolaydır ve sofrada kimse terazi aramaz. Türkiye Beslenme Rehberi bu kolaylığı kullanır: et grubunun tablosunda bu kalemlerin porsiyonunu adetle de yazar. Adet işe yarar — yanındaki gramla birlikte okunduğu sürece.

Rehber hangi kalemleri adetle veriyor?

Rehberin et, tavuk, balık, yumurta ve kuru baklagil tablosunda (Ek 2.1.3) pişmiş kırmızı et için bir porsiyon 80 gramdır ve yanına adet karşılıkları yazılıdır: 3-4 adet ızgara köfte, 1 adet Adana köfte, 10-14 adet İnegöl köfte ya da 2 hamburger köfte.

Aynı tabloda hamsi ve benzeri küçük balıklarda bir porsiyon pişmiş olarak 12-13 adet ya da 150 gramdır. Karides ve diğer deniz ürünlerinde 12-15 adet küçük ya da 100 gram, yumurtada 2 küçük boy ya da 100 gram yazılıdır.

Gram tarafında üç ayrı sayı durur: et 80, balık 150, karides ve yumurta 100 gram. Rehber porsiyonu her kalemde ayrı tanımlar ve adet de o tanımın içinden okunur.

Bir tane kaç gram eder?

Adet ile gram aynı satırda durduğu için bölme yapılabilir. 80 gramlık porsiyon 3-4 ızgara köfteye bölündüğünde bir köfte 20 ile 26,7 gram arasına düşer; 10-14 İnegöl köftesinde bir tane 5,7 ile 8 gram eder.

Hamsinin 150 gramlık porsiyonu 12-13 taneye bölündüğünde bir hamsi pişmiş olarak 11,5 ile 12,5 gram gelir. Karideste 100 gram 12-15 küçük taneye bölünür ve bir tane 6,7 ile 8,3 gram eder.

Bu sayılar rehberin satırlarından hesaplanmıştır; tek tek tartılmış bir köfteyi ya da balığı ölçmez. Anlattıkları şey adedin hangi boy için yazıldığıdır: evdeki köfte bu boydan büyükse aynı sayı porsiyonu aşar.

Adet ne zaman yanıltır?

İnegöl köftesi satırı bunun açık örneğidir: aynı porsiyon 10 ile 14 tane arasında değişir. Köfte küçüldükçe tane sayısı artar, porsiyonun ağırlığı aynı kalır.

Evde yapılan köftede boyu tarif değil el belirler. Aynı kıymadan az sayıda büyük ya da çok sayıda küçük köfte çıkabilir; tabaktaki tane sayısı, köftenin boyu bilinmedikçe porsiyon hakkında bir şey söylemez.

Hamside ve karideste boy alışverişte belirlenir. Rehberin karides satırı açıkça “küçük” der; daha iri karideste aynı 12-15 tane 100 gramın üstüne çıkar.

Kayıtlar ne söylüyor?

Karideste kayıt, rehberin ölçtüğü hâlle örtüşür. USDA FoodData Central'ın haşlanmış karides kaydı 100 gramda 119 kalori ve 22,8 gram protein verir; rehberin 100 gramlık porsiyonu doğrudan bu sayıya denk gelir.

Yumurtada da durum aynıdır: USDA'nın haşlanmış yumurta kaydıyla iki küçük boy yumurtanın 100 gramı 155 kalori ve 12,6 gram protein eder.

Hamside ölçü ile kayıt ayrışır. Rehber hamsiyi pişmiş ağırlıkla verir; TürKomp'un taze hamsi kaydı ise pişirildiğini belirtmez. Pişmiş ağırlığı böyle bir kayıtla çarpmak ölçü ile kaydı karıştırmak olur; bu yüzden burada hamsi porsiyonunun kalorisi verilmiyor. Köfte için ise Besin Kütüphanesi'nde bir kayıt bulunmuyor.

Sofrada nasıl kullanılır?

Adet en iyi, bir kez tartılmış bir boya bağlandığında işler. Evde yapılan köftelerden biri pişince bir kez tartılır; o sayı tabaktaki her köftenin karşılığı olur.

Tabağa konacak tane sayısı porsiyondan kurulur: 80 gramlık et porsiyonu için kaç köfte gerektiği, bir köftenin gramı bilindiğinde tek bir bölmeyle çıkar.

Rehberin bir dipnotu da hesabın dışında kalanı hatırlatır: et ve tavuk porsiyonlarında yemek yapımında eklenebilecek yağın enerjiye katkısı dikkate alınmamıştır. Tavada ya da ızgarada kullanılan yağ, tane sayısının dışında ayrıca durur.

Bu sayfadaki porsiyon ve adet ölçüleri Türkiye Beslenme Rehberi'nin et, tavuk, balık, yumurta ve kuru baklagil tablosundan (Ek 2.1.3), karides ve yumurta değerleri USDA FoodData Central'dan, taze hamsi kaydı TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı'ndan alınmıştır. Hamside adet başına bir sayı verilmemesinin nedeni, o kaydın pişirildiğini belirtmemesidir. Tane başına gramlar rehberin satırlarından hesaplanmıştır; değerler temsilîdir.

Kişiye özel miktar kararları ve sağlık durumuna bağlı kısıtlar bir diyetisyen ve hekimle konuşulur. Bu içerik genel beslenme okuryazarlığını desteklemek amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.