Etikette “az tuzlu” ve “tuzsuz” ne demek?

Paketin önünde “az tuzlu”, “tuzsuz” ya da “tuzu azaltılmış” yazdığında bu ifadelerin her birinin bir eşiği vardır ve eşik 100 gram ya da 100 mililitre üzerinden tanımlanmıştır. Türkiye Beslenme Rehberi'nin besin güvenliği bölümü beslenme beyanlarının koşullarını tek tabloda aktarır; tuz satırı dört basamaktan oluşur.

Dört basamak nedir?

Rehberin aktardığı beyan koşullarına göre “düşük” ya da “az” tuzlu diyebilmek için 100 gram katı veya 100 mililitre sıvı gıdada 0,12 gramdan fazla sodyum ya da 0,31 gramdan fazla tuz bulunmamalıdır.

“Çok düşük” ya da “çok az” için sınır 100 gramda 0,04 gram sodyum ya da 0,1 gram tuzdur. “Sodyumsuz” ya da “tuzsuz” için 100 gramda 0,005 gram sodyum ya da 0,013 gram tuz geçilemez.

Dördüncü basamak ötekilerden farklıdır. “Azaltılmış” ya da “daha az” tuz ifadesi için sodyum veya eşdeğeri tuz miktarında, benzer bir ürüne göre en az yüzde 25'lik bir azalma gerekir.

Azaltılmış ile az tuzlu aynı şey mi?

Değil. İlk üç basamak mutlak bir eşiktir: ürünün kendi 100 gramına bakar. “Azaltılmış” ise göreli bir iddiadır: ürünü benzer bir ürünle karşılaştırır.

Bu yüzden tuzu azaltılmış bir ürün, az tuzlu eşiğinin üstünde de kalabilir. Karşılaştırıldığı ürün çok tuzluysa, ondan dörtte bir daha az tuz taşımak ürünü az tuzlu yapmak zorunda değildir.

Etikette bu ikisinden hangisinin yazdığı, beslenme bildirimindeki tuz satırına bakmadan önce bilinmesi gereken şeydir.

Sodyum ve tuz neden yan yana yazılıyor?

İlk üç basamağın her biri iki sayı taşır, çünkü aynı miktar iki biçimde ifade edilebilir. Rehberin tuz bölümü nedenini yazar: tuz sodyum ile klorürden oluşur ve tuzun yaklaşık yüzde 40'ı sodyumdur.

Tablodaki çiftler bu oranı taşır. 0,31 gram tuz 0,12 gram sodyumun, 0,1 gram tuz 0,04 gram sodyumun iki buçuk katı civarındadır.

Pratik sonuç, beslenme bildiriminde hangi satırın yazdığına bakmaktır. Rehberin aktardığı beslenme bildirimi tuzu 100 gram ya da 100 mililitre üzerinden verir; sodyum yazan bir etiketi tuzla karşılaştırmak için bu oran kullanılır.

Eşik günlük tuza göre ne kadar?

Rehber günlük tuz için bir ölçü verir: tüketilen tuz azaltılmalı, günlük olarak en fazla 1 tepeleme çay kaşığı ya da 1 silme tatlı kaşığı olmalıdır. Aynı bölüm Dünya Sağlık Örgütü'nün en fazla 5 gram tuz, yani 2000 miligram sodyum önerisini aktarır. Rehberin kendi maddesi bu hedefin kimin olduğunu da söylüyor: tuz alımının yetişkinlerde günde 5 gramın altında, sodyum alımının günde 2 gramdan az tutulması isteniyor. Çocuk hedefi bu değildir.

Az tuzlu eşiği bu ölçeğe göre küçüktür: 100 gramda 0,31 gram tuz, 5 gramın yüzde 6,2'sidir. Yani az tuzlu bir ürünün 100 gramı, günlük sınırın on altıda birinden azını taşır.

Rehber aynı bölümde ülkemizde yetişkinlerde sodyum alımının önerilen değerin iki katından fazla olduğunu da yazar. Eşiklerin küçüklüğü bu yüzden okurken göz ardı edilmez.

Deniz tuzu ya da kaya tuzu farklı mı?

Rehberin cümlesi açıktır: sodyum klorür içeriği bütün tuzlarda — kaya, deniz ve sofra tuzunda — aynıdır.

Yani ambalajın üstündeki tuz türü, beyan tablosunda bir basamak değiştirmez. Beslenme bildirimindeki tuz satırı hangi tuzun kullanıldığından bağımsız olarak okunur.

Rehber tuz için ayrıca iyotlu tuz kullanılmasını önerir; bu, miktar sorusundan ayrı bir sorudur.

Etikette tuz yazmayan sodyum var mı?

Var. Rehber besin sanayiinde kullanılan monosodyum glutamat, sodyum nitrat, sodyum bikarbonat, sodyum sitrat, sodyum askorbat ve benzeri sodyumlu bileşiklerin eklendikleri besinin sodyum içeriğini artırdığını yazar.

Rehber, besin etiketinde bu bileşiklerin yer aldığı besinlerin tüketiminin azaltılmasının günlük toplam sodyumu düşürmeye katkı sağlayacağını belirtir.

Ambalajsız üründe etiket yoksa rehberin zeytin için yazdığı yol geçerlidir: satış standında tuz içeriğine ilişkin etiket bilgisi sorulur ve az tuzlu olan tercih edilir.

Bu sayfadaki eşikler Türkiye Beslenme Rehberi'nin besin güvenliği bölümündeki beslenme beyanları ve beyan koşulları tablosundan, günlük tuz ölçüsü ve tuz bilgileri rehberin tuz tüketimi bölümünden, zeytinde etiket sorma önerisi zeytin tablosunun (Ek 2.3.3) notundan alınmıştır. Deniz tuzu ile sofra tuzunun ağırlıkça aynı miktarda sodyum taşıdığı Harvard Tıp Fakültesi'nin sağlık yayınında (Harvard Health Publishing) da yer alır. Oran ve yüzdeler bu sayfada o sayılardan hesaplanmıştır. Sayfa etiketin okunuşunu anlatır, mevzuat metnini aktarmaz.

Kişiye özel miktar kararları ve sağlık durumuna bağlı kısıtlar bir diyetisyen ve hekimle konuşulur. Bu içerik genel beslenme okuryazarlığını desteklemek amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.