Gebelik ve emzirme dönemlerinde makro besin ögelerinin enerji yüzdeleri değişmez, ama mutlak alt sınırlar yükselir. Türkiye Beslenme Rehberi'nin bu dönemler için hazırladığı tabloda karbonhidrat enerjinin yüzde 45-60'ı, protein yüzde 12-20'si, yağ yüzde 20-35'i olarak yetişkin kadınlarla aynı kalır; değişen, gram cinsinden verilen tabanlardır.
Karbonhidrat tarafındaki değişim
Yetişkin kadınlar için karbonhidratın alt sınırı günde en az 130 gramdır. Gebelikte bu taban 175 grama, emzirme döneminde 210 grama yükselir. Yüzde aralığı sabit kalırken tabanın yükselmesi, günlük enerjinin de arttığı anlamına gelir. Rehber bu tabanı yeterli alım miktarı olarak yazar; yani aşılması sakıncalı bir tavan değil, altına inilmemesi istenen bir eşiktir.
Sükroz tarafında ise sınır her üç grupta da aynıdır: enerjinin en fazla yüzde 10'u. Posa hedefi de değişmez, her üç grupta günde 25 gramdır; rehber bunu gebelik ve emzirme döneminde bağırsak sağlığı açısından ayrıca vurgular.
Protein tarafındaki değişim
Rehber gebelik ve emzirme döneminde orta düzey protein alımını en iyi düzey olarak belirler. Bu dönemde günlük alınması önerilen protein miktarı ortalama 70 gram ya da enerjinin yüzde 12-20'si kadardır; rehberin ifadesiyle bu miktar gebe olmayan ve emzirmeyen kadınların protein gereksinmesinden 25 gram daha fazladır.
İki ölçüt daha vardır. Gebelik ve emzirme döneminde günlük protein alımı 70 gramın altına düşmemeli ve bu miktarın en az yüzde 50'si hayvansal kaynaklı proteinlerden gelmelidir. Protein tablosunda ise ek miktarlar dönem dönem verilir: gebeliğin ilk üç ayında günde 1 gram, ikinci üç ayında 9 gram, son üç ayında 28 gram; emzirmenin ilk altı ayında 19 gram, sonrasında 13 gram.
Yağ tarafındaki değişim
Toplam yağ payı yüzde 20-35'te kalır ve doymuş yağ için verilen ifade her üç grupta da aynıdır: mümkün olduğunca az. Değişen kalem omega-3'tür. Yetişkin kadınlarda EPA ve DHA toplamı için verilen değer günde 250 miligram iken, gebe ve emziren kadınlarda 250-350 miligrama çıkar. Rehberin referans değerler tablosu aynı dönemler için sayıyı başka biçimde yazar: 250 miligrama ek olarak günde 100-200 miligram DHA. İki tablo aynı yönü gösterir ama üst ucu farklıdır; bu fark rehberin kendi içindedir.
Kolesterol tarafında ise sınır aşağı iner. Yetişkinlerde günde 300 miligramın altında tutulması önerilen kolesterol alımı, gebe kadınlarda 200 miligramın altında tutulur.
Balık seçiminde ek ölçüt
Omega-3 hedefi yükselirken kaynak seçimi de daralır. Rehber bu dönemlerde haftada 300-400 gram balık tüketilmesini, kızartma yerine fırında, buğulama ya da ızgara pişirmenin tercih edilmesini önerir. Yanında bol salata, çorba ve tam tahıllı ekmekle dengeli bir öğün kurulması istenir.
Seçim ölçütü EPA ile DHA içeriği yüksek ve cıva içeriği en düşük balıklardır; rehberin saydıkları somon, ringa balığı ve alabalıktır. Bakteriyel hastalık riski nedeniyle çiğ balık tüketiminden kaçınılması ayrıca belirtilir. Gebelik bölümünde ise cıva içeriği düşük olan hamsi, istavrit, palamut, uskumru, levrek, alabalık, ton balığı ve çiftlik somonu tercih edilmesi; derinlerde yaşayan ve cıva içeriği daha yüksek olabilecek midye gibi kabuklu deniz ürünleri ile kalkan ve kılıç balığı gibi balıkların tercih edilmemesi istenir.
Sıvı tarafı
Su için verilen yeterli alım miktarı da bu dönemlerde yükselir. Yetişkin kadınlarda günde 2,0 litre olan değer gebelikte 2,3 litreye, emzirme döneminde 2,7 litreye çıkar.
Neden bu dönemler ayrı hesaplanıyor?
Rehber gerekçeyi iki tarafın sağlığı üzerinden kurar: gebelik ve emzirme dönemindeki diyetin bileşimi ve kalitesi hem anne hem bebek sağlığı için belirleyicidir. Bu yüzden makro tabloları yetişkin kadınlarınkinden ayrı bir sütunda verilir.
Omega-3 tarafında gerekçe daha da somuttur. Vücut omega-3 yağ asitlerini kendisi üretemez ve bu dönemlerde düzenli balık tüketimi hem bebeğin hem annenin sağlığını geliştirebilir; rehber EPA ve DHA'nın bebeklerde retina ve beyin gelişiminde etkin rol oynadığını belirtir.
Sıvı tarafındaki artışın gerekçesi de yazılıdır: rehbere göre annenin dokularındaki artış, fetüsün gereksinimleri ve anne sütü salgılanması sıvı gereksinmesini artırır.
Buradaki sayılar referans alım değerleridir; gebelik ve emzirme döneminde plan tabloyla değil takiple yürütülür. Bu içerik genel beslenme okuryazarlığını desteklemek amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez, kişisel beslenme tavsiyesi niteliği taşımaz. Kişiye özel plan yalnızca yetkili bir diyetisyen tarafından hazırlanır; gebelik, kronik hastalık, düzenli ilaç kullanımı, çocuk beslenmesi veya klinik bir durum varsa plana başlamadan önce hekim ve diyetisyen kontrolü zorunludur.
Bu sayfadaki sayılar ve öneriler Türkiye Beslenme Rehberi'nden (TÜBER 2022, T.C. Sağlık Bakanlığı; Tablo 7.9 basılı s. 139 = PDF s. 163 · basılı s. 138 = PDF s. 162 · Ek 1.2.1 (Devamı) basılı s. 251 = PDF s. 275 · Ek 1.4.1 basılı s. 253 = PDF s. 277 · basılı s. 28 = PDF s. 52 · Bölüm 7.3.3 basılı s. 141 = PDF s. 165) alınmıştır.