Etikette “düşük enerjili” ne demek?

Paketin önünde “düşük kalorili”, “kalorisiz” ya da “daha az kalorili” yazabilir ve üçü birbirine yakın durur. Oysa her birinin ayrı bir eşiği vardır ve eşikler katı ile sıvı gıdada farklıdır. Türkiye Beslenme Rehberi'nin besin güvenliği bölümü beslenme beyanlarının koşullarını aktarırken enerji satırını üç basamakla verir.

“Düşük enerjili” hangi eşikte başlar?

Rehberin aktardığı beyan koşullarına göre düşük enerjili diyebilmek için 100 gram katı gıdadaki enerji değeri 40 kaloriyi (170 kJ) geçmemelidir. Sıvıda eşik yarıya iner: 100 mililitre sıvı gıdada 20 kalori (80 kJ).

Eşik porsiyona değil 100 grama bakar. Paketin önündeki ifade ile tabağa gelen miktar arasındaki bağ, yine beslenme bildiriminin 100 gramlık sütunundan ve pakette yazan porsiyondan kurulur.

“Enerjisiz” ya da “kalorisiz” ne demek?

Tabloda bu basamak, tatlandırıcılar dışında, yalnız sıvı gıda için yazılmıştır: 100 mililitre sıvı gıdadaki enerji değeri 4 kaloriyi (17 kJ) geçmemelidir.

Yani “kalorisiz” sıfır kalori demek değildir; 100 mililitrede 4 kaloriye kadar izin veren bir basamaktır. Katı gıda için tabloda bir “enerjisiz” eşiği yer almıyor.

“Azaltılmış” neye göre azaltılmış?

“Azaltılmış” ya da “daha az” enerji ifadesi mutlak bir eşik değil, bir karşılaştırmadır: enerji miktarında benzer bir ürüne göre en az yüzde 30'luk bir azalma gerekir.

Tablonun bu satırda ikinci bir şartı vardır: enerji değerine ilişkin beyan yapıldığında, toplam enerjideki azalmanın gıdanın hangi özelliğinden kaynaklandığı da belirtilir. Etikette bu açıklama aranır — daha az yağ mı, daha az şeker mi?

Azaltılmış enerjili bir ürün düşük enerjili olmak zorunda değildir. Karşılaştırıldığı ürün yoğunsa, ondan yüzde 30 daha az enerji taşımak ürünü 40 kalori eşiğinin altına indirmek zorunda değildir.

Tatlandırıcıda eşik neden ayrı?

Tabloda sofralık tatlandırıcılar için ayrı satırlar vardır ve ölçü 100 gram değil porsiyondur. Düşük enerjili bir sofralık tatlandırıcının bir porsiyonu 4 kaloriyi geçmemeli ve tatlılığı 6 gram sakkaroza — rehberin ifadesiyle yaklaşık 1 tatlı kaşığı sakkaroza — eşdeğer olmalıdır.

Enerjisiz bir sofralık tatlandırıcıda sınır porsiyon başına 0,4 kaloridir; tatlılık şartı aynıdır.

Ölçek için kayıtlara bakılabilir: TürKomp'un beyaz şeker kaydı 100 gramda 400 kalori verir ve 6 gram beyaz şeker 24 kalori eder. Düşük enerjili bir tatlandırıcı porsiyonu aynı tatlılığı 4 kaloriyi aşmadan vermelidir.

40 kalori eşiği nerede duruyor?

Eşiğin ölçeğini görmek için Besin Kütüphanesi'ndeki kayıtlarna bakılabilir. 486 besin kaydının 67'si 100 gramda 40 kaloriyi aşmıyor; bu 67 kaydın 51'i sebze, yedisi meyve, yedisi ayran, yağsız süt, sirke ve meyve suyu gibi sıvılar, kalan ikisi haşlanmış maş filizi ile pişmiş yulaf kepeği lapasıdır.

TürKomp'un salatalık kaydı 100 gramda 16, domates kaydı 19 kalori verir. Kayıtlar paket etiketi değildir ve bir beyan taşımaz; ama eşiğin, kayıtlarda sebzelerin durduğu banda karşılık geldiğini gösterir.

Bu karşılaştırma yalnız katı gıdada yapılabilir. Kayıtlar 100 gram üzerinden tutulur, sıvı eşiği ise 100 mililitredir; iki birim burada birbirine çevrilmiyor.

“Light” tabloda var mı?

Rehberin aktardığı enerji satırında üç ifade vardır: azaltılmış ya da daha az, düşük, enerjisiz ya da kalorisiz. “Light” diye bir basamak bu tabloda yer almıyor.

Bu yüzden bu sayfa “light” ifadesine bir eşik bağlamıyor. Paketin önünde hangi kelime yazarsa yazsın, karşılaştırma beslenme bildiriminin enerji satırından ve 100 gramlık sütundan yapılır.

Bu sayfadaki eşikler Türkiye Beslenme Rehberi'nin besin güvenliği bölümündeki beslenme beyanları ve beyan koşulları tablosundan, şeker, salatalık ve domates değerleri TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı'ndan alınmıştır. Kayıt sayıları Besin Kütüphanesi'nin besin kataloğundan sayılmıştır. Sayfa etiketin okunuşunu anlatır, mevzuat metnini aktarmaz.

Kişiye özel miktar kararları ve sağlık durumuna bağlı kısıtlar bir diyetisyen ve hekimle konuşulur. Bu içerik genel beslenme okuryazarlığını desteklemek amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi teşhis veya tedavi yerine geçmez.