Bir alışkanlığı bırakmak yerine yerine koymak neden daha kolay?

Bir davranışı yalnız çıkarmak, geride doldurulmamış bir boşluk bırakır. O boşluğa başka bir şey konmadığında, aynı boşluk çoğu zaman eski davranışla yeniden dolar; bu yüzden bırakmak, değiştirmekten daha zordur.

Boşluk neden geri doluyor?

Bir alışkanlık genellikle tek başına durmaz; belirli bir saate, belirli bir yere ya da belirli bir duruma bağlıdır. Akşam çayının yanındaki bir şey, işten dönüşteki bir durak ya da toplantı öncesindeki bir hareket, aslında o bağlamın parçasıdır.

Davranış çıkarıldığında bağlam yerinde kalır. Saat gelir, yer aynıdır ve durum tekrarlanır; karşılığı olmayan bir boşluk ise en kolay eski davranışla kapanır. Bu bir irade sorunu değil, doldurulmamış bir yer sorunudur.

Boşluk ilk günlerde fark edilmeyebilir. Yeni bir karara başlarken kararlılık yüksektir ve eksiklik hissedilmez; birkaç hafta sonra kararlılık olağan düzeyine döndüğünde ise aynı boşluk kendini gösterir ve çoğu vazgeçme tam bu noktada yaşanır.

Yerine koymak ne demek?

Yerine koymak, aynı bağlamda benzer bir işlevi gören başka bir davranış belirlemek demektir. Akşam çayının yanına başka bir şey, işten dönüşteki durak yerine başka bir güzergâh ya da toplantı öncesine başka bir hareket konur.

Yeni davranışın eskisiyle aynı yerde ve aynı anda olması önemlidir. Sabaha ya da başka bir güne konan bir karşılık, o boşluğu doldurmaz; çünkü boşluk zamanın belirli bir noktasındadır ve orada durur.

Karşılığın eskisi kadar kolay ulaşılabilir olması da gerekir. Hazırlık gerektiren, satın alınması gereken ya da her seferinde düşünülmesi gereken bir karşılık, ilk yoğun günde devre dışı kalır ve boşluk yine eski davranışa açılır.

Karşılık nasıl seçilir?

Karşılığın gerçekten uygulanabilir olması, ne kadar iyi olduğundan daha önemlidir. Elde olan, hazır bulunan ve ek bir hazırlık gerektirmeyen bir seçenek, daha iyi ama her seferinde hazırlanması gereken bir seçeneğe göre çok daha uzun ömürlüdür.

Karşılığın aynı ihtiyacı görmesi de gerekir. Bir davranış tat için yapılıyorsa yerine tat veren bir şey konur; ara vermek için yapılıyorsa yerine kısa bir ara konur. İhtiyaç yanlış okunduğunda karşılık tutmaz.

İhtiyacın ne olduğu ise birkaç gün gözlemle anlaşılır. O anın hemen öncesinde ne yapıldığına, nerede olunduğuna ve nasıl hissedildiğine bakmak, davranışın hangi boşluğu doldurduğunu çoğu zaman doğrudan gösterir.

Ne zaman gerçekten bırakmak gerekir?

Her alışkanlık için karşılık aranmaz. Bazı davranışlar yalnız ortam değiştiğinde kendiliğinden söner; masadan kaldırılan bir kâse ya da başka bir odaya taşınan bir paket, karşılık gerektirmeden aynı sonucu verir.

Ortam değişikliğiyle çözülen bir alışkanlık için karşılık aramak gereksiz bir yük getirir. Önce ortam denenir; davranış yine de tekrarlanıyorsa o zaman bir karşılık kurulur.

Ortam değişikliğinin bir üstünlüğü de kalıcı olmasıdır. Bir kez taşınan paket her gün yeniden taşınmaz; buna karşılık kurulan bir karşılık, hazır bulundurulmayı ve zaman zaman yenilenmeyi gerektirir. Bu yüzden önce en az bakım isteyen yol denenir.

Değişim ne kadar sürede oturur?

Yeni davranışın oturması, tekrar sayısına ve bağlamın ne kadar sık geldiğine bağlıdır. Her gün karşılaşılan bir bağlamda değişim daha çabuk yerleşir; haftada bir gelen bir durumda ise aynı sonuç için çok daha uzun süre geçer.

Arada eski davranışa dönmek de olağandır ve süreci geçersiz kılmaz. Dönülen gün bir başarısızlık değil, karşılığın o bağlamda yeterince hazır olmadığının işaretidir; karşılık kolaylaştırıldığında değişim kaldığı yerden devam eder.

Bu yüzden aynı anda birden çok alışkanlığı değiştirmeye çalışmak nadiren işe yarar. Her değişim kendi bağlamını ve kendi karşılığını gerektirir; teker teker ele alındığında oturma süresi uzasa da kalıcılık belirgin biçimde artar.